በሳሙኤል ሙሉጌታ
ከዛሬ ሁለት አመት በፊት ወደ ስራ የገባው የአከራይ ተከራይ ውል ሊያበቃ ከሁለት ወር ያነሰ ጊዜ ቀርቶታል፡፡ ይህ ለሁለት አመት ስራ ላይ የነበረውና ጭማሪን የሚከለክለው ህግ ማብቂያው ጊዜ መቃረቡን ተከትሎ አከራዮች ከ50 እስከ 100 ፐርሰንት የሚደርስ ጭማሪ እያደረጉ እንደሚገኙ የኢትዮጵያ ሸማቾች ተቆርቋሪ ድርጅት አስታውቋል፡፡ ለዚህ የዋጋ ጭማሪ ደግሞ እንደ ዋነኛ ምክንያት እየተጠቀሱ ያሉት በአገሪቱ ላይ በከፍተኛ ሁኔታ የናረው አጠቃላይ የኑሮ ውድነት እና የመሰረታዊ ሸቀጦች ዋጋ መጨመር ሲሆን፣ ከዚህም በተጨማሪ ከመንግስት በኩል በአከራዮች ላይ የተጣለው የታክስ ግብር መጠን አከራዮች ወጪያቸውን ሙሉ በሙሉ ወደ ተከራዩ ላይ እንዲያስተላልፉ አስገድዷቸዋል፡፡
ታዲያ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቀደም ሲል አውጥቶት የነበረው የሁለት ዓመት የቤት ኪራይ ውል ቁጥጥር ማዕቀፍ በመጪው ሰኔ 30 ቀን 2018 ዓ.ም ሙሉ በሙሉ ያበቃል። በዚህም ይህንን የጊዜ ገደብ ማብቂያ ተከትሎ በገበያው ላይ ሊፈጠር የሚችለውን ድንገተኛ መረባበሽ ለመግታት፣ አስተዳደሩ በአሁኑ ወቅት ሰፊ ጥናት እያስጠና መሆኑንና በጥናቱ ማጠቃለያ መሰረትም በቅርቡ አዲስ ውሳኔ ይፋ እንደሚያደርግ አስታውቋል። በአስተዳደሩ በኩል ፍንጭ የተሰጠው መረጃ እንደሚያመለክተው፤ አዲሱ የሚወጣው ውሳኔ የቤት ኪራይ ዋጋው አሁን ባለበት እንዲቀጥል ሊያደርግ ይችላል፤ ካልሆነም ደግሞ ወቅታዊውን የገበያ ሁኔታና የአከራዮችንም ጫና ያማከለ መጠነኛና አነስተኛ ጭማሪ ብቻ ሊፈቀድ እንደሚችል ተገልጿል፡፡
ቢሆንም ግን፣ የወረቀት ላይ ህግ ብቻውን ዘላቂ መፍትሔ ሊያመጣ እንደማይችል ካለፉት ሁለት ዓመታት የአፈጻጸም ተሞክሮ በሚገባ መማር ያስፈልጋል። ቀድሞ የነበረው ህግ በአዋጅ ደረጃ መልካም ቢሆንም፣ በመሬት ላይ ግን ህጉን በአግባቡ የሚያስፈጽም ጠንካራ መዋቅርና ተቆጣጣሪ አካል ስላልነበረው፣ አከራዮች ከመንግስት እውቅና ውጪ በድብቅ ዋጋ እንዲጨምሩ በር ከፍቶ ቆይቷል። ይህ ብቻ ሳይሆን "እራሳችን ልንገባበት ስለሆነ ቤቱን በአስቸኳይ ልቀቁ" በሚል የተዘዋዋሪ የማስፈራሪያ መንገድ ተከራዮችን ያላግባብ እንዲያፈናቅሉ እና የፈለጉትን የተጋነነ ዋጋ እንዲጭኑ ትልቅ ክፍተት ፈጥሯል። ስለዚህ በመጪው ሰኔ ወር ላይ ይፋ የሚደረገው ቀጣዩ የህግ ማዕቀፍ እነዚህን የአፈጻጸም ክፍተቶች ሙሉ በሙሉ የሚደፍንና የተከራዩን መብት የሚያስከብር መሆን ይኖርበታል።
ለመሆኑ አዲሱ የህግ ማዕቀፍ ምን መምሰል አለበት?
በመጀመሪያ ደረጃ፣ አዲሱ ህግ አከራዮች በየዓመቱ ሊያደርጉ የሚችሉትን የጭማሪ መጠን በአገሪቱ አጠቃላይ የደሞዝ እድገትና ከነባራዊው የገበያ ሁኔታ ጋር የተመጣጠነ ሆኖ፣ ከተወሰነ አነስተኛ የፐርሰንት መጠን እንዳይበልጥ በግልጽ በፐርሰንት ያስቀመጠ "የዋጋ ጣሪያ" ሊኖረው ይገባል። ይህም አከራይም ሆነ ተከራይ የወደፊት እጣ ፈንታቸውን ቀድመው አውቀው እንዲረጋጉ ይረዳቸዋል።
በሁለተኛ ደረጃ፣ አከራዮች የተጣለባቸውን የታክስ ግብር ሰበብ በማድረግ ወጪውን ሙሉ በሙሉ ወደ ተከራዩ ማህበረሰብ እንዳያስተላልፉና የዋጋ ንረቱን እንዳያባብሱት፣ ለአከራዮች የሚሆን የተለየ የታክስ ማቃለያ ወይም የማበረታቻ ሥርዓት መዘርጋት አለበት።
የችግሩ ዘላቂ መፍትሔ ግን መንግስት የጀመራቸውን የቤት ግንባታ ፕሮጀክቶችን በፍጥነት ማጠናቀቅና የመኖሪያ ቤት አቅርቦትን በከፍተኛ ሁኔታ ማቃለል ነው፡፡
